| بررسی ابعاد هم سویی گفتمان امام رضا (ع)ومأمون عباسی در برابر ادیان وفرقه های کلامی با تاکید بر منبع عیون أخبارالرضا |
| کد مقاله : 1029-IMAN (R1) |
| نویسندگان |
|
سید طالب صمیمی * دانشجوی ارشد دانشگاه نیشابور |
| چکیده مقاله |
| عصر خلافت عباسی، بهویژه دوره مأمون، یکی از پیچیدهترین مقاطع تاریخ اندیشه اسلامی از حیث منازعات کلامی و رقابتهای گفتمانی میان جریانهایی چون اهل حدیث، معتزله و مرجئه بود و در این بستر، مناظرات امام رضا(ع) علاوه بر کارکرد علمی و اعتقادی، واجد ابعاد سیاسی و گفتمانی نیز شد؛ از سوی دیگر، سیاست دینی مأمون و گرایش او به عقلگرایی معتزلی، زمینهای ویژه برای تعامل و تقابل گفتمانها فراهم آورد. این پژوهش با هدف بررسی ابعاد همسویی و تمایز گفتمان امام رضا(ع) و مأمون عباسی در برابر گفتمان امویِ حدیثگرا و نصمحور، با تکیه بر کتاب عیون أخبار الرضا، به تحلیل چگونگی شکلگیری، کارکرد و پیامدهای این همسویی ظاهری در بستر منازعات کلامی قرون دوم و سوم هجری میپردازد. روش تحقیق بنیادی بوده و یافتهها نشان میدهد همسویی میان امام رضا(ع) و مأمون، مبنایی و هویتی نبوده، بلکه در سطح نفی جمود حدیثگرایانه و نقد میراث اموی شکل گرفته است؛ بدین معنا که امام رضا(ع) با ارائه الگویی از عقلانیت هدایتشده در چارچوب وحی و امامت، ضمن پذیرش کارکرد عقل، آن را از استقلال افراطی و کارکرد ابزاری سیاسی مصون میدارد، در حالی که مأمون از عقلگرایی عمدتاً برای تثبیت مشروعیت خلافت و مدیریت رقابتهای فکری بهره میگیرد. بر این اساس، همسویی امام رضا(ع) و مأمون را باید اشتراکی راهبردی و مقطعی دانست که امام در آن، ضمن حفظ استقلال معرفتی و الهی خود، از فضای رسمی خلافت برای تبیین عقلانیت ، تثبیت جایگاه امامت بهره برده وکنش گفتمانی مؤثر در بازتولید و تقویت هویت اصیل شیعی رقم زده است. |
| کلیدواژه ها |
| امام رضا(ع)،مأمون عباسی، مناظرات دینی،تحلیل گفتمان کلامی،عیون أخبارالرضا |
| وضعیت: پذیرفته شده |