| تأثیرات حدیث سلسلهالذهب بر مکاتب فقهی، کلامی و سیاسی خراسان بزرگ (با تأکید بر حوزه علمیه نیشابور و جریانهای طاهری، صفاری و سامانی) |
| کد مقاله : 1042-IMAN |
| نویسندگان |
|
محسن تقی زاده * مسئول علمی حوزه علمیه امام خمینی ره ،سطح۳حوزوی،حوزه علمیه خراسان،ایران،مشهد |
| چکیده مقاله |
| حدیث شریف سلسلهالذهب که در مسیر مهاجرت اجباری امام رضا علیهالسلام از مدینه به مرو و در نیشابور صادر شد، نهتنها یک متن کلامی اعتقادی، بلکه یک «گفتمان تمدنی» بود که بر ساختارهای فکری، فقهی و سیاسی خراسان بزرگ تأثیری شگرف نهاد. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و مطالعه اسنادی کتابخانهای، به دنبال پاسخ به این پرسش اصلی است که حدیث سلسلهالذهب چه تأثیرات عینی و قابلردیابی بر مکاتب فقهی (مانند حنفی و شافعی خراسان)، مکاتب کلامی (از جمله کرامیه، معتزله و امامیه) و جریانهای سیاسی حاکم (طاهریان، صفاریان، سامانیان) در خراسان بزرگ گذاشته است. نوآوری پژوهش در ردیابی زنجیرهای تأثیرات حدیث در منابع دست اول تاریخی، فقهی و رجالی و نیز تأکید بر حوزه علمیه نیشابور بهمثابه کانون صدور و نشر این تأثیرات است. یافتهها نشان میدهد که حدیث سلسلهالذهب به تدریج به عنوان «سند ولایت مداری» در خراسان وارد شد و نه تنها در منابع فقهی به عنوان مبنایی برای حجیت خبر واحد و شرطیت ولایت در ایمان به کار رفت، بلکه در منازعات کلامی میان اصحاب حدیث و معتزله نیز به عنوان «حصن توحید نجاتبخش» مورد استناد قرار گرفت. در حوزه سیاسی، طاهریان و سامانیان با احتیاط با این حدیث برخورد کردند، اما صفاریان با گرایشات علوی خود زمینه را برای پذیرش عمومی آن فراهم ساختند. این پژوهش نشان میدهد که نیشابور در سدههای سوم تا پنجم هجری، مهمترین کانون بازتولید گفتمانی این حدیث در جهان اسلام بوده است. |
| کلیدواژه ها |
| حدیث سلسلهالذهب، نیشابور، خراسان بزرگ، مکاتب کلامی، فقه خراسان، طاهریان، صفاریان، سامانیان |
| وضعیت: پذیرفته شده مشروط |